ابزار برقکار
برقکاری از آن دسته کارهایی است که بدون ابزار مناسب تقریباً نمی‌توان آن را به شکل دقیق، سریع و ایمن انجام داد. یک برقکار حرفه‌ای بسته به نوع فعالیت خود ممکن است از ده‌ها ابزار مختلف استفاده کند؛ از ابزارهای ساده‌ای مانند فازمتر، سیم‌چین و پیچ‌گوشتی گرفته تا تجهیزات تخصصی مانند مولتی‌متر، آمپرمتر کلمپی و تستر عایق.
برقکار به چه ابزارهایی نیاز دارد؟ معرفی کامل ابزارهای ضروری برقکاری
برقکاری از آن دسته کارهایی است که بدون ابزار مناسب تقریباً نمی‌توان آن را به شکل دقیق، سریع و ایمن انجام داد. یک برقکار حرفه‌ای بسته به نوع فعالیت خود ممکن است از ده‌ها ابزار مختلف استفاده کند؛ از ابزارهای ساده‌ای مانند فازمتر، سیم‌چین و پیچ‌گوشتی گرفته تا تجهیزات تخصصی مانند مولتی‌متر، آمپرمتر کلمپی و تستر عایق.
اما سؤال مهم این است که برقکار به چه ابزارهایی نیاز دارد؟ کدام ابزارها باید همیشه داخل کیف ابزار برقکار باشند و کدام ابزارها برای کارهای تخصصی‌تر مورد استفاده قرار می‌گیرند؟
در این مقاله از برق آور، ابزارهای مورد نیاز برقکار را دسته‌بندی می‌کنیم تا اگر قصد شروع کار برقکاری دارید یا می‌خواهید ابزارهای خود را تکمیل کنید، انتخاب راحت‌تری داشته باشید.
ابزارهای برقکاری را می‌توان به چند دسته تقسیم کرد؟
به‌طور کلی ابزارهای مورد استفاده برقکارها را می‌توان در چند گروه قرار داد:
- ابزارهای دستی برقکاری
- ابزارهای تست و اندازه‌گیری
- ابزارهای سیم و کابل
- ابزارهای نصب و سوراخ‌کاری
- ابزارهای عبور و سیم‌کشی
- ابزارهای اندازه‌گیری و علامت‌گذاری
- تجهیزات ایمنی
- ابزارهای تخصصی برقکاری
البته همه برقکارها به تمام این ابزارها نیاز ندارند. نوع ابزار مورد نیاز یک برقکار ساختمان با برقکار صنعتی یا تکنسین تعمیرات متفاوت است. منابع تخصصی نیز تأکید می‌کنند که انتخاب ابزار باید بر اساس نوع مدار، تجهیزات و محیط کاری انجام شود.
۱. فازمتر و تستر ولتاژ
یکی از شناخته‌شده‌ترین ابزارهای برقکاری، فازمتر است. برقکارها از فازمتر برای بررسی وجود فاز در برخی مدارها و نقاط برق استفاده می‌کنند.
در کنار فازمترهای معمولی، تسترهای ولتاژ القایی یا بدون تماس نیز کاربرد زیادی دارند. این ابزارها بدون نیاز به تماس مستقیم با هادی می‌توانند وجود میدان الکتریکی ناشی از ولتاژ AC را تشخیص دهند و معمولاً با چراغ یا هشدار صوتی اطلاع می‌دهند.
البته تستر بدون تماس را نباید جایگزین تمام روش‌های تأیید بی‌برقی دانست. برای کار روی مدار، روش ایمن باید مطابق دستورالعمل‌های فنی و مقررات محل کار انجام شود و در صورت نیاز، وضعیت بی‌برقی با تجهیزات اندازه‌گیری مناسب تأیید شود.
۲. سیم‌چین
سیم‌چین یکی از ابزارهای پرکاربرد در کیف هر برقکار است.
از سیم‌چین برای بریدن سیم‌های برق، کابل‌های کوچک و بعضی هادی‌ها استفاده می‌شود. یک سیم‌چین مناسب باید تیغه‌های باکیفیت و دسته‌ای مقاوم داشته باشد تا بتواند در استفاده مداوم عملکرد خوبی ارائه دهد.
برای برقکاری حرفه‌ای، انتخاب ابزار متناسب با سایز سیم و نوع کاری که انجام می‌دهید اهمیت زیادی دارد.
۳. سیم لخت‌کن
یکی از کارهای تکراری در برقکاری، جدا کردن عایق سیم برای ایجاد اتصال است. انجام این کار با ابزار نامناسب می‌تواند به رشته‌های مسی سیم آسیب بزند.
سیم لخت‌کن برای جدا کردن عایق سیم بدون آسیب غیرضروری به هادی طراحی شده است. مدل‌های مختلفی از سیم لخت‌کن وجود دارد؛ از مدل‌های دستی ساده گرفته تا مدل‌های اتوماتیک و چندکاره.
اگر برقکار مرتب با سیم‌های مختلف کار می‌کند، داشتن یک سیم لخت‌کن مناسب می‌تواند سرعت کار را به شکل محسوسی افزایش دهد.
۴. کابل‌بر
وقتی با کابل‌هایی ضخیم‌تر از سیم‌های معمولی سروکار داریم، استفاده از سیم‌چین همیشه گزینه مناسبی نیست. در این شرایط کابل‌بر کاربرد بیشتری دارد.
کابل‌بر برای بریدن کابل‌های با قطر بالاتر طراحی شده و بسته به مدل می‌تواند برای کابل‌های مختلف استفاده شود.
برخی مدل‌ها نیز چندکاره هستند و علاوه بر کابل‌بر، امکاناتی مانند سیم لخت‌کن دستی را در اختیار کاربر قرار می‌دهند.
۵. انواع انبر
انبرها بخش مهمی از ابزارهای برقکاری هستند و یک برقکار معمولاً به یک نوع انبر محدود نمی‌شود.
انبر دست
برای گرفتن، خم کردن و نگه داشتن سیم و قطعات مختلف استفاده می‌شود.
انبر دم‌باریک
به دلیل نوک باریک، برای کار در فضاهای محدود مانند داخل جعبه تقسیم، تابلو برق و محل‌هایی که دسترسی دشوار است بسیار کاربردی است.
انبر قفلی
برای گرفتن و ثابت نگه داشتن قطعات مختلف کاربرد دارد و در بعضی کارهای نصب و تعمیراتی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
انبر سیم‌چین
برای بریدن سیم و هادی‌ها استفاده می‌شود و در بسیاری از کارهای روزمره برقکاری یکی از ابزارهای پرمصرف است.
در منابع مختلف ابزارهای انبر، سیم‌چین و سیم‌لخت‌کن در میان ابزارهای اصلی برقکار قرار گرفته‌اند.
۶. پیچ‌گوشتی برقکاری
پیچ‌گوشتی تقریباً در تمام مراحل نصب تجهیزات برقی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
از نصب کلید و پریز گرفته تا باز کردن ترمینال‌ها، تجهیزات تابلو برق، جعبه‌های برق و بسیاری از تجهیزات دیگر، پیچ‌گوشتی یکی از ابزارهای ضروری است.
بهتر است برقکار مجموعه‌ای از پیچ‌گوشتی‌های مناسب، مانند دوسو و چهارسو، در اندازه‌های مختلف داشته باشد.
برای کارهایی که احتمال تماس ابزار با قسمت‌های برق‌دار وجود دارد، باید از ابزارهای عایق‌شده و استاندارد متناسب با شرایط کار استفاده شود. استاندارد IEC 60900 برای ابزارهای دستی مورد استفاده در کارهای برقی تا محدوده‌های مشخص ولتاژی، الزامات مربوط به این ابزارها را پوشش می‌دهد.
۷. مولتی‌متر
مولتی‌متر یکی از مهم‌ترین ابزارهای اندازه‌گیری برای برقکارها و تکنسین‌های برق است.
با توجه به مدل، مولتی‌متر می‌تواند پارامترهایی مانند:
- ولتاژ AC و DC
- جریان
- مقاومت
- تست پیوستگی
- فرکانس
- ظرفیت خازن
را اندازه‌گیری کند.
مولتی‌متر بیشتر از یک ابزار ساده برای تشخیص وجود برق است و در عیب‌یابی مدارها کاربرد زیادی دارد. منابع فنی نیز مولتی‌متر را یکی از ابزارهای اصلی اندازه‌گیری برای برقکارها معرفی می‌کنند.
۸. آمپرمتر کلمپی
آمپرمتر کلمپی یا کلمپ‌متر برای اندازه‌گیری جریان بسیار کاربردی است.
مزیت مهم این ابزار این است که در بسیاری از اندازه‌گیری‌های جریان، می‌توان هادی را داخل فک دستگاه قرار داد و جریان را بدون باز کردن مدار اندازه‌گیری کرد. همین ویژگی باعث شده کلمپ‌متر در عیب‌یابی و بررسی مصرف جریان کاربرد زیادی داشته باشد.
کلمپ‌مترهای مختلف امکانات متفاوتی دارند و برخی مدل‌ها علاوه بر جریان، قابلیت اندازه‌گیری ولتاژ، مقاومت و پارامترهای دیگر را نیز ارائه می‌کنند.
۹. متر و ابزار اندازه‌گیری
کار برقکار فقط به سیم‌کشی محدود نمی‌شود. نصب کلید، پریز، جعبه برق، چراغ، تابلو و تجهیزات مختلف نیاز به اندازه‌گیری دقیق دارد.
به همین دلیل یک متر نواری یکی از ابزارهای ساده اما بسیار کاربردی در کیف ابزار برقکار است.
همچنین یک تراز کوچک می‌تواند برای نصب مرتب و دقیق کلیدها، پریزها، چراغ‌ها، تابلوها و تجهیزات مختلف مفید باشد. منابع ابزار برقکاری نیز متر و تراز را در گروه ابزارهای رایج نصب و اندازه‌گیری قرار می‌دهند.
۱۰. سیم‌کش یا فنر سیم‌کشی
در زمان عبور دادن سیم و کابل از داخل لوله برق، داکت یا مسیرهای توکار، استفاده از فنر سیم‌کشی یا سیم‌کش کار را بسیار راحت‌تر می‌کند.
این ابزار به برقکار کمک می‌کند سیم را از مسیرهای طولانی‌تر عبور دهد و مخصوصاً در پروژه‌های ساختمانی و سیم‌کشی مجدد بسیار کاربردی است.
در پروژه‌های مختلف، بسته به مسیر و شرایط کار می‌توان از فنرهای فلزی یا مدل‌های فایبرگلاس و ابزارهای مخصوص کشیدن کابل استفاده کرد.
۱۱. دریل و پیچ‌بند
در بسیاری از پروژه‌های برقکاری، برقکار باید تجهیزات را روی دیوار، سقف یا سازه نصب کند. بنابراین دریل شارژی یا برقی یکی از ابزارهای مهم برای نصب تجهیزات است.
دریل می‌تواند برای سوراخ‌کاری و نصب تجهیزات مختلف استفاده شود و پیچ‌بند شارژی نیز سرعت نصب پیچ‌ها را افزایش می‌دهد.
برای کارهای حرفه‌ای، داشتن یک دریل شارژی مناسب به همراه مجموعه مته و سری پیچ‌گوشتی می‌تواند بسیار کاربردی باشد. منابع ابزار برقکاری نیز دریل و پیچ‌بند را جزو ابزارهای مهم افزایش سرعت کار معرفی می‌کنند.
۱۲. چاقوی برقکاری و کاتر
برای باز کردن روکش کابل، بریدن روکش‌های مختلف، باز کردن بسته‌بندی تجهیزات و بعضی کارهای آماده‌سازی، کاتر یا چاقوی مناسب برقکاری کاربرد دارد.
در هنگام استفاده از این ابزار باید دقت کرد که به هادی‌های داخلی کابل یا دست کاربر آسیب وارد نشود.
۱۳. نوار چسب برق
چسب برق یکی از اقلام مصرفی ساده اما مهم در کیف ابزار است.
چسب برق برای عایق‌کاری برخی اتصالات و کاربردهای مختلف سیم‌کشی استفاده می‌شود. با این حال، چسب برق نباید به‌عنوان جایگزین اتصال صحیح، ترمینال مناسب یا روش استاندارد عایق‌کاری در نظر گرفته شود.
۱۴. ابزار پرس سرسیم و وایرشو
در بسیاری از تابلوها و اتصالات، استفاده از سرسیم و وایرشو باعث می‌شود اتصال مرتب‌تر و مناسب‌تری ایجاد شود.
برای نصب این قطعات، انبر پرس سرسیم مورد استفاده قرار می‌گیرد.
این ابزار به‌خصوص برای برقکارهایی که با تابلو برق، تجهیزات کنترلی و سیم‌کشی منظم سروکار دارند، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
۱۵. ابزارهای تخصصی‌تر برقکاری
بعد از ابزارهای پایه، با توجه به نوع فعالیت برقکار ممکن است ابزارهای تخصصی دیگری نیز مورد نیاز باشد.
برای مثال:
- تستر عایق یا مِگِر
- تستر ارت و مقاومت زمین
- تستر پریز
- ردیاب کابل و مدار
- فازمتر و تسترهای پیشرفته
- دستگاه پرس کابلشو
- ابزار خم‌کاری لوله و کاندوئیت
- ابزار کابل‌کشی تخصصی
- تجهیزات مخصوص تابلو برق
این تجهیزات برای همه برقکارها ضروری نیستند و انتخاب آن‌ها باید بر اساس نوع پروژه و تخصص فرد انجام شود. برای نمونه، تستر عایق برای بررسی مقاومت عایقی کاربرد دارد و با مولتی‌متر معمولی یکسان نیست.
تجهیزات ایمنی؛ ابزارهایی که نباید فراموش شوند
وقتی درباره ابزار برقکار صحبت می‌کنیم، نباید تجهیزات ایمنی را نادیده بگیریم.
عینک ایمنی، دستکش مناسب، کفش ایمنی، کلاه ایمنی و سایر تجهیزات حفاظت فردی بسته به نوع کار و محیط می‌توانند اهمیت زیادی داشته باشند.
همچنین ابزار عایق‌شده مناسب برای شرایط کاری می‌تواند یکی از لایه‌های حفاظتی در کارهای برقی باشد. VDE برای ابزارهای دستی مورد استفاده در کارهای برقی، استاندارد DIN EN IEC 60900 را معرفی می‌کند و OSHA نیز بر استفاده از ابزار و تجهیزات حفاظتی مناسب در شرایطی که خطر تماس با قسمت‌های برق‌دار وجود دارد تأکید می‌کند.
یک نکته بسیار مهم درباره تست بی‌برقی
وجود یک فازمتر یا تستر ولتاژ در کیف ابزار به این معنی نیست که می‌توان بدون انجام مراحل ایمنی، کار روی مدار را شروع کرد.
برای کار روی مدارهایی که قرار است بی‌برق باشند، باید طبق روش ایمن محل کار، منبع انرژی قطع و در صورت نیاز قفل و علامت‌گذاری شود و سپس با تجهیزات تست مناسب، نبود ولتاژ تأیید شود. استانداردهای ایمنی برق نیز بر استفاده از تجهیزات تست برای تأیید وضعیت بی‌برقی تأکید دارند.
به بیان ساده، ابزار تست فقط وسیله‌ای برای تشخیص نیست؛ انتخاب درست و استفاده صحیح از آن بخشی از ایمنی کار برقکار است.
برای شروع برقکاری چه ابزارهایی ضروری‌تر هستند؟
اگر تازه می‌خواهید ابزارهای برقکاری خود را تهیه کنید، لازم نیست از همان ابتدا تمام ابزارهای تخصصی را بخرید.
یک مجموعه پایه می‌تواند شامل موارد زیر باشد:
ابزار| کاربرد
فازمتر یا تستر ولتاژ| بررسی وجود ولتاژ
سیم‌چین| بریدن سیم
سیم لخت‌کن| جدا کردن عایق سیم
انبر دست| گرفتن و خم کردن سیم
دم‌باریک| کار در فضاهای محدود
پیچ‌گوشتی| باز و بسته کردن پیچ و ترمینال
مولتی‌متر| اندازه‌گیری و عیب‌یابی
متر| اندازه‌گیری
کاتر| آماده‌سازی و برش
چسب برق| برخی کاربردهای عایق‌کاری
فنر سیم‌کشی| عبور دادن سیم و کابل
دریل| نصب و سوراخ‌کاری
بعد از تهیه این ابزارهای پایه، می‌توان تجهیزات را بر اساس نوع کار توسعه داد.
ابزار برقکار ساختمان با برقکار صنعتی چه تفاوتی دارد؟
همه برقکارها دقیقاً به یک ابزار نیاز ندارند.
برای مثال، یک برقکار ساختمان ممکن است بیشتر با سیم‌چین، سیم‌لخت‌کن، انبر، پیچ‌گوشتی، فنر سیم‌کشی، دریل، متر و تستر ولتاژ سروکار داشته باشد.
در مقابل، برقکار صنعتی یا تکنسین تعمیرات ممکن است بیشتر به کلمپ‌متر، مولتی‌متر حرفه‌ای، تستر عایق، ابزارهای اندازه‌گیری تخصصی، ابزار پرس و تجهیزات عیب‌یابی نیاز داشته باشد.
بنابراین هنگام خرید ابزار، بهتر است ابتدا مشخص کنید بیشتر در چه نوع پروژه‌هایی فعالیت می‌کنید.
هنگام خرید ابزار برقکاری به چه نکاتی توجه کنیم؟
قیمت نباید تنها معیار انتخاب ابزار باشد. برای خرید ابزار مناسب بهتر است موارد زیر را در نظر بگیرید:
کیفیت ساخت
ابزار برقکاری معمولاً به‌صورت روزانه استفاده می‌شود؛ بنابراین کیفیت بدنه، دسته، تیغه و مکانیزم آن اهمیت زیادی دارد.
متناسب بودن ابزار با کار
برای مثال، سیم‌چین برای همه انواع کابل مناسب نیست و برای کابل‌های ضخیم‌تر باید از کابل‌بر مناسب استفاده کرد.
استاندارد و مشخصات ایمنی
در ابزارهای عایق‌شده، مشخصات و استانداردهای اعلام‌شده توسط سازنده اهمیت زیادی دارند. ابزار صرفاً به دلیل داشتن ظاهر عایق نباید برای هر شرایط برقی مناسب فرض شود.
راحتی استفاده
یک ابزار ممکن است از نظر فنی مناسب باشد اما وزن یا طراحی نامناسب آن باعث خستگی دست در استفاده طولانی شود.
نگهداری و سلامت ابزار
ابزارهای دستی و مخصوصاً ابزارهای عایق‌شده باید مرتب از نظر خرابی، ترک، آسیب یا فرسودگی بررسی شوند. ابزار برقی آسیب‌دیده نیز نباید تا زمان رفع مشکل مورد استفاده قرار گیرد.
جمع‌بندی؛ برقکار به چه ابزارهایی نیاز دارد؟
ابزارهای برقکاری بسیار متنوع هستند، اما یک کیف ابزار مناسب معمولاً با چند ابزار پایه شروع می‌شود: سیم‌چین، سیم‌لخت‌کن، انبر، پیچ‌گوشتی، فازمتر یا تستر ولتاژ، مولتی‌متر، متر، کاتر و ابزارهای سیم‌کشی.
با افزایش تجربه و تخصص، می‌توان ابزارهایی مانند کابل‌بر، کلمپ‌متر، انبر پرس، تستر عایق، ردیاب مدار و ابزارهای برقی را نیز به مجموعه اضافه کرد.
مهم‌تر از تعداد ابزارها، این است که هر ابزار برای کاربرد موردنظر مناسب باشد و به شکل صحیح و ایمن استفاده شود.
اگر به دنبال تهیه یا تکمیل ابزارهای برقکاری هستید، در برق آور می‌توانید انواع ابزارهای مورد نیاز برقکارها، از ابزارهای دستی مانند سیم‌چین، سیم‌لخت‌کن و انبر گرفته تا تجهیزات کاربردی دیگر را بررسی و متناسب با نوع کار خود انتخاب کنید.
